جراح prp

ارتباط با ما

دکتر علی مرجایی

تنظیم سایز فونت

خشکی مفصل آرنج و نرمش های کششی مربوط به آن

 

علت خشکی در مفصل آرنج

عدم توانایی در باز و بسته کردن مفصل آرنج می‌تواند علت‌های گوناگونی داشته باشد . مانند بسیاری از مفاصل دیگر اگر مفصل آرنج برای مدتی بی‌حرکت بماند ، حالت خشکی پیدا کرده و خم و راست شدن آن دچار محدودیت می‌شود . در مواردی که مفصل آرنج دچار آسیب نیز شده و شکستگی یا دررفتگی در آرنج و پیرامون آن اتفاق افتاده باشد احتمال خشکی به دنبال بی‌حرکتی به‌مراتب بیشتر بوده و در زمان زودتر اتفاق خواهد افتاد . بیماری‌های مفصلی مانند آرتروز ( ساییدگی مفصل ) و روماتیسم مفصلی از علل دیگر التهاب و خشکی در مفصل آرنج می‌باشند . گاهی به عللی در بافت نرم و ماهیچه‌های پیرامون مفصل آرنج کلسیم رسوب کرده و استخوان سازی اتفاق می‌افتد . این بافت جدید استخوانی بین استخوان‌های دو سوی آرنج پل زده و باعث خشکی و محدودیت حرکت در مفصل آرنج می‌گردد . گرچه این اتفاق ممکن است در مفصل لگن ( هیپ ) نیز اتفاق می‌افتد ولی در مفاصل دیگر معمول نبوده و پدیده نادری محسوب می‌شود . پدیدة استخوان سازی در مفصل آرنج می‌تواند به دنبال آسیب‌های مفصلی مانند شکستگی‌ها و دررفتگی ها و عملهای جراحی مفصل آرنج روی دهد . آسیب‌های دیگر مانند آسیب شدید سر و ستون مهره‌ها و سوختگی های وسیع از علل دیگر استخوان سازی در مفصل آرنج می‌باشند . مانند هر مفصل دیگری اگر شکستگی‌های پیرامون مفصل آرنج در جای خود نبوده و با فاصله و جابجایی جوش بخورند یا اگر به دنبال شکستگی تغییری در امتداد محور مفصلی پدیدار شود ، مفصل آرنج در حرکات خود دچار محدودیت خواهد شد .

                                                                                          خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

دامنه عملکردی حرکات مفصل آرنج چیست ؟

در حالت طبیعی مفصل آرنج به طور کامل بازشده و استخوان‌های ساعد و بازو در امتداد یکدیگر قرار می‌گیرند . در برخی از افراد بخصوص در خانم‌ها و کسانی‌که دچار شلی در لیگامانها می‌باشند ، مفاصل و از جمله مفصل آرنج بیش‌ازاین اندازه نیز باز می‌شوند . در هنگام بسته شدن به طور معمول استخوان‌های ساعد و بازو به طور کامل روی یکدیگر قرار گرفته و زاویه‌ای در حدود 150 درجه می‌سازند .در خشکی مفصل آرنج تمام تلاش به‌عمل می‌آید تا دامنه حرکات تا جای ممکن بهتر شده و به وضعیت طبیعی اولیه نزدیک شود . اما اشاره به این نکته ضروری است که دامنه عملکردی حرکات مفصل آرنج بین 30 و 130 درجه می‌باشد . این بدان معنی است که اگر باز و بسته شدن مفصل در حد فوق و کمتر از حالت طبیعی باشد ، علیرغم محدودیت در حرکات ، فرد قادر خواهد بود نیازهای خود را با استفاده از دست به طور کامل برآورده سازد . در این دامنه بازشدن آرنج به آن اندازه است که دسترسی محیطی کافی فراهم می‌سازد و در هنگام خم شدن نیز دست به راحتی به دهان می‌رسد .

                                                                       خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

حرکت دیگری که آرنج نیز در آن نقش دارد ، چرخش ساعد می‌باشد . به این معنی که با این چرخش در یک انتها کف دست رو به بالا قرار گرفته و در انتهای دیگر با 180 درجه چرخش ساعد ، کف دست رو به زمین قرار می‌گیرد . برای این حرکت استخوان زند زبرین روی استخوان زند زیرین می‌چرخد و برای یک چرخش کامل سلامت این دو استخوان بخصوص استخوان زند زبرین از ابتدای آن در آرنج  تا انتهایش در مفصل مچ دست ضروری است .

                                                                       خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

 

نقش پیشگیری در خشکی مفصل آرنج :

ازآنجاکه مفصل آرنج از مفاصل مستعد خشکی زودرس می‌باشد ، یکی از اقدامات مهم پیشگیری از این عارضه پیش از پیدایش آن می‌باشد . لذا پزشک معالج بر اساس تجارب خود از بیحرکت کردن غیرضروری مفصل آرنج قویاً پرهیز کرده و به دنبال آسیب‌ها در زودترین  زمان ممکن حرکات مفصل آرنج را آغاز می‌نماید . در شکستگی‌ها و دررفتگی های آرنج و پیرامون آن رسیدن به بهترین نتیجه حاصل یک قضاوت بالینی صحیح می‌باشد تا از یک سو برای مدت زمان لازم ، آن میزان بیحرکتی مورد نیاز تأمین شود تا از عوارض احتمالی ناشی از حرکات زودرس پرهیز گردد و از سوی دیگر در زودترین زمان ممکن حرکات مفصل به میزان و شدت تنظیم شده‌ای آغاز گردد تا خشکی مفصل به کمترین میزان ممکن کاهش پیدا کند . در موارد نیاز به عمل جراحی نیز نکاتی در مورد زمانبندی و تکنیک جراحی وجود دارد که در اجتناب از خشکی احتمالی  پس از جراحی نقش مهمی دارند . مطالعاتی در مورد استخوان سازی پیرامون مفصل و روش‌های پیشگیری از آن صورت گرفته است . در کسانی‌که به علتی مستعد این عارضه می‌باشند مشاهده شده است که پرتودرمانی و استفاده از داروی ایندومتاسین در مراحل زودرس و برای پیشگیری می‌تواند مؤثر باشد . گرچه این مطالعات بیشتر در مورد مفصل لگن بوده است ولی همان اصول می‌تواند در مورد مفصل آرنج نیز صادق باشد . در مورد بیماری‌های التهابی مانند روماتیسم مفصلی باید در وهله اول نسبت به درمان بیماری اولیه و التهاب مفصلی با دارو و گاهی تزریق موضعی کورتون اقدام نمود .

                                                                   خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

 

نکاتی در مورد نرمش های کششی مفصل آرنج :

برای درمان خشکی مفصل آرنج روش‌های مختلفی وجود دارد . حرکت‌های کششی می‌تواند در بهبودی این عارضه نقش اساسی و بسیار مؤثری داشته باشند . این حرکات باید در زودترین زمان ممکن زیر نظر پزشک معالج و به میزان و شدتی که او توصیه می‌کند آغاز شود .دانستن و رعایت نکات ذیل در انجام این حرکات و نتیجه بخشی آن‌ها بسیار مهم است :

1 این حرکات باید حداقل روزی سه بار انجام شوند . در ابتدا مدت زمان اختصاص یافته در هر نوبت کمتر بوده و هر حرکتی به تعداد کم انجام می‌شود . به تدریج می‌توان مدت زمان صرف شده در هر نوبت را افزایش داده و تعداد دفعات انجام هر حرکت را بیشتر کرد .

                                               خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

2 قبل از شروع فعالیتها توصیه می‌شود از دوش آب گرم یا کمپرس آب گرم استفاده شود . این کار با کاهش انقباضات عضلانی تأثیر حرکات کششی را افزایش می‌دهد . استفاده از داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی نیم تا یک ساعت قبل از شروع حرکات با کاهش درد ، توانایی فرد در انجام حرکات را افزایش می‌دهد .

3 هیچ یک از حرکات نباید به صورت ضربه‌ای ، با خشونت و نیروی زیاد انجام شود . بلکه باید کلیه حرکات ممتد و پیوسته بوده و با نیرویی متناسب و متعادل انجام شود .

                                                                                                       خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

4 اگر حرکتی با درد زیاد همراه باشد ، می‌توان از شدت و مدت زمان انجام آن حرکت کاست یا به طور موقت آنرا متوقف کرد و پس از چند روز دوباره آن را به مجموعه حرکات دیگر اضافه نمود .

5 نتیجه‌گیری از حرکات کششی در بهبود دامنة حرکتی مفصل شانه پدیده‌ای زمان بر است . در بسیاری از اوقات اولین آثار بهبودی پس از چند هفته شروع حرکات و نرمش ها ظاهر می‌شود . لذا استمرار و پیگیری برای نتیجه‌گیری از حرکات کششی در افزایش دامنة حرکتی مفصل شانه بسیار ضروری است .

6 در شکستگی‌ها زمان شروع این نوع حرکات و شدت نیروی به‌کاررفته وابسته به وضعیت جوش خوردن شکستگی بوده و باید توسط پزشک معالج هدایت و تنظیم گردد .

7 انجام حرکات کششی محدودیتی از نظر مکانی ندارد . لذا آن‌ها را می‌توان در منزل ، پارک ، محل کار و حتی در مسیر انجام داد . 

8 انجام دادن حرکات کششی در استخر آب گرم و آب درمانی مؤثر بوده و در کنار حرکات دیگر قویاً توصیه می‌شود .

 

نرمشهای کششی مفصل آرنج :

الف - در زمانی که مفصل آرنج به هر علتی بی‌حرکت شده است ، در صورت امکان حرکات شانه و مچ دست توصیه شده و تشویق می‌گردد . ازآنجاکه عضلات ساعد و بازو در یک سو به مفصل آرنج ختم می‌شوند و در سوی دیگر تا مفصل شانه و مچ دست امتداد پیدا می‌کنند ، این حرکات با ایجاد کشش و انقباض در عضلات منتهی به آرنج به پیشگیری از خشکی در این مفصل کمک می‌کنند . پس از پایان دوره بی‌حرکتی نیز این حرکات در کنار حرکات مفصل آرنج به بهبود خشکی و افزایش دامنه حرکات مفصل کمک می‌کنند .

در مچ دست می‌توان شیء نرمی را در مشت گرفته و مرتب آن را فشرد . برای این منظور می‌توان از توپ تنیس ، موم نرم ، خمیر بازی بچه‌ها یا فنرهایی که به همین منظور ساخته شده و در دسترس می‌باشند استفاده کرد . حرکت دیگر در مچ دست خم کردن مرتب آن به جلو و چرخش آن به عقب می‌باشد . در حرکت دیگری می‌توان انگشت‌ها را به یکدیگر نزدیک کرده به‌نحوی‌که نوک آن‌ها در تماس با یکدیگر قرار بگیرند در این وضعیت انگشتان در داخل کشی قرار می‌گیرند و انگشتان در برابر مقاومت کش باز می‌شوند . اگر یک کش نیروی کافی در برابر بازشدن انگشتان فراهم نسازد می‌توان از دو عدد کش برای این منظور استفاده کرد .

                                                                                          خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

ب - در مفصل شانه نیز حرکاتی که باعث کشش در عضلات دو سر در قدام بازو وسه سر در خلف بازو می‌شوند ، به پیشگیری و درمان خشکی مفصل آرنج کمک می‌کنند . برای ایجاد کشش در ماهیچه سه سر بازویی می‌توان بازو را به نحوی بالا برد که ساعد سمت مبتلا پشت سر قرار گیرد . در این وضعیت با دست مقابل مچ دست یا آرنج سمت مبتلا را گرفته و به داخل می‌کشیم . همه این حرکات باید با نظر و توصیه پزشک معالج صورت پذیرد تا اگر عارضه مفصل آرنج هنوز به‌طور کامل بهبود پیدا نکرده است صدمه ایجاد نشود  .

ج - برای تمرین خم و راست کردن مفصل آرنج فرد روی صندلی و مقابل میزی می‌نشیند و آرنج خود را روی آن قرار می‌دهد . اگر میز ارتفاع کافی نداشته باشد از یک یا چند کتاب قطور برای تأمین ارتفاع موردنظر استفاده می‌شود . در وضعیتی که آرنج روی میز یا کتاب قرار دارد فرد با نیروی خود و بدون کمک دست مقابل یا فرد دیگر  تلاش می‌کند آرنج خود را باز کرده و دست خود را به میز برساند . این حرکت باید به صورت ممتد و پیوسته انجام شده و تا عدد ده شمرده شود و از ضربه و حرکات ناگهانی پرهیز گردد . گاهی ممکن است فرد به صورت ناخودآگاه در تلاش برای بازکردن آرنج و رساندن دست به میز شانة خود را به‌صورت جبرانی بالا ‌آورد . با این کار طبیعتاً بدون فشار برای باز شدن آرنج دست به میز می‌رسد ولی نتیجة مطلوب حاصل نمی‌شود . در ادامه این حرکت در وضعیتی که آرنج همچنان روی میز قرار دارد با همان روش توضیح داده شده آن را خم کرده و تلاش می شود دست به شانه نزدیک شود . برای رسیدن به نتیجه مطلوب باید این دو حرکت روزانه و به کرات تکرار گردد . مشابه حرکات توضیح داده شده می‌توان بطری نوشابه ای  را در دست گرفت و به همان شکلی که آرنج روی میز قرار گرفته است تلاش شود در یک انتها بطری نوشابه به روی میز برسد و در سوی دیگر به دهان و شانه نزدیک شود . پس از گذشت مدتی ، با رفع التهاب و اجازه پزشک معالج می‌توان در هنگام انجام این حرکات از دست مقابل به عنوان نیروی کمکی بهره گرفت .

                                                                               خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

                                                                خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

د - برای افزایش دامنه چرخش ساعد نیز می‌توان از حرکات کششی استفاده کرد . در این تمرین در یک انتها ساعد چرخیده و کف دست رو به آسمان قرار می‌گیرد و در سوی دیگر ، ساعد در جهت مقابل چرخیده و کف دست رو به زمین می‌ماند . به‌صورت مشابه می‌توان دست را مشت کرده و انگشت شست را باز نگه داشت یا این که چوب‌دستی یا خط‌کشی را در دست گرفت و با چرخش ساعد جهت انگشت شست یا خط‌کش  را در یک انتها به سمت چپ و در انتهای دیگر به سمت راست چرخانید . در این حرکات باید دقت شود که آرنج به تنه چسبیده باشد در غیر این صورت ممکن است فرد به صورت ناخودآگاه به جای چرخش ساعد از شانة خود کمک بگیرد و هدف مورد نظر تأمین نگردد .

                                                                                     خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

در زمانی که دیگر هیچ‌گونه محدودیتی در میزان فشاری که به مفصل آرنج باید وارد شود وجود نداشته باشد فرد می‌تواند وزنه ای را در دست گرفته و با آن راه برود یا با دستان خود از جایی آویزان بشود . با این کار وزنه یا وزن خود فرد به بازشدن مفصل آرنج کمک خواهد کرد .

 

روشهای دیگر درمان خشکی مفصل آرنج :

علاوه بر حرکات کششی پزشک معالج از روش‌های دیگری نیز برای بهبود دامنه حرکات مفصل آرنج بهره می‌گیرد . یکی از این روش‌ها استفاده از آتل بندی و گچگیریهای متوالی می‌باشد . در این روش آرنج مبتلا در حداکثر میزان اصلاح‌شده آتل بندی یا گچگیری می‌شود . پس از مدتی آتل یا گچ فوق بازشده اصلاح بیشتری گرفته می‌شود و مجدداً آتل یا گچ در وضعیت بهتر شده گرفته می‌شود . و این کار چند بار تا رسیدن به حداکثر اصلاح ممکن تکرار می‌گردد . آتلهای دینامیکی نیز برای این منظور ساخته شده است . فنری که در این آتل‌ها تعبیه شده است فشار دائمی در جهت اصلاح به مفصل آرنج وارد می‌آورد . دستگاهی به نام CPM وجود دارد که پس از عمل‌های جراحی زانو و آرنج مورد استفاده قرار می‌گیرد . این دستگاه مفصل را به‌صورت پیوسته به میزانی که تنظیم شده است مرتب خم و راست می‌کند و از خشکی آن پس از جراحی جلوگیری می‌نماید . فیزیوتراپی و کار درمانی نیز هر یک به نوبه خود در بهبود دامنه حرکات کمک‌کننده هستند .

                                                                                                      خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

 

در مواردی که هیچیک از روش‌های توضیح داده شده در بالا منجر به بهبود حرکات آرنج نگردد از عمل جراحی برای این منظور استفاده می‌شود . عمل جراحی به دو روش باز و آرتروسکپیک صورت می‌پذیرد . طی عمل جراحی چسبندگی های بافت نرم اعم از کپسول مفصلی و لیگامان ها آزاد می‌گردند .

                                                                                               خشکی آرنج, نرمشهای آرنج, محدودیت حرکت, ورزشهای آرنج, خشکی مفصل

 

دکتر سید علی مرجایی  1392/5/6