جراح prp

ارتباط با ما

دکتر علی مرجایی

تنظیم سایز فونت

پوکی استخوان:
یکی دیگر از مباحث بسیار مهم در بیماریهای استخوان ومفاصل است که پیشگیری ، تشخیص به موقع و درمان مناسب آن جهت حفظ ویا بهبود کیفیت زندگی و اجتناب از عوارض جبران ناپذیر آن بخصوص در سنین میانسالی نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای دارد . این بحث را بصورت پرسش و پاسخ ارایه میدهم تا شاید قابل استفاده تر باشد.


پوکی استخوان چیست؟
کاهش بافت استخوانی در بدن ،پوکی استخوان نامیده می‌ شود . بافت استخوانی یا ماتریکس ،همان بافتی است که کلسیم روی آن می نشیند وباعث پیدایش همان چیزی می شود که ما با نام استخوان می شناسیم . در همین جا می توان به فرق بین پوکی استخوان و نرمی استخوان اشاره کرد.
فرق بین پوکی استخوان و نرمی استخوان چیست؟
در پوکی استخوان بافت استخوان کاهش پیدا می کند ولی در نرمی استخوان محتوای کلسیم در بافت استخوانی کاهش پیدا می کند. علایم بالینی و شکایات بیماران دراین دو عارضه با هم فرق می کنند . روش تشخیص این دو عارضه متفاوت هستند و درمان آنها نیز کاملا متمایز است.
پوکی استخوان از چه سنی اهمیت پیدا می کند؟
گرچه بروز علایم مربوط به پوکی استخوان بطور معمول از سنین میانسالی شروع می شود ولی پیشگیری از این عارضه که در واقع مهمترین کار در کنترل این عارضه می باشد از همان دوران جوانی باید مدنظر بوده و تمهیدات لازم برای آن بعمل آید.
چند نوع پوکی استخوان وجود دارد ؟
پوکی استخوان ممکن است در اثر ابتلا به برخی از بیماریها یا مصرف برخی داروها بوجود بیاید . تغذیه نامناسب یا عادتهای ناصحیح زندگی از علل دیگر تسهیل کننده در پیدایش پوکی در استخوان می باشند .ولی صرفنظر از موارد فوق دو علت اولیه و اصلی در پیدایش پوکی نقش دارند که یکی حول و حوش سنین یائسگی در خانمها و دیگری در سنین پیری و میانسالگی می باشند .نزدیک یائسگی تغییرات هورمونی باعث پوکی استخوان دراستخوانهای لگن در خانمها می شود . پوکی استخوان در سنین پیری و میانسالی مستقل از جنس فرد بوده و در مردها و زنها به یک نسبت دیده می شود و بیشتر در ناحیه کمرمتمرکز می باشد.
چگونه از پیدایش پوکی استخوان پیشگیری کنیم؟
صرف نظر از شرایط و بیماریهای خاصی که منجربه پیدایش پوکی استخوان می شوند ، نکات مهم و لازم در پیشگیری و درمان پوکی استخوان را می توان در چند سرفصل مهم خلاصه کرد : ورزش ، تغذیه و اصلاح عادتهای نامطلوب .
چه نوع ورزشی به پیشگیری از پوکی استخوان کمک می کند ؟
ورزشی به پیشگیری از پوکی استخوان و حتی کنترل آن پس از پیدایش کمک می کند که با وزن گذاری روی عضو همراه باشد . به عنوان مثال شنا یا آبدرمانی گرچه برای بسیاری از دردهای استخوانی و مفصلی بسیار مفید است ولی از آنجاییکه وزن بدن در آب حذف می شود در پیشگیری و درمان پوکی استخوان نقش مهمی ندارد . نرم دویدن و راه رفتن بهترین ورزشها برای این منظور هستند . بخصوص در سنین میانسالی که فعالیتهای بدنی با محدودیت نسبی همراه میشوند پیاده روی بهترین انتخاب است .
بسیاری در این سنین بعلت آرتروز زانو یا کمر دچار محدودیت در فعالیتهای بدنی می شوند . ولی راه رفتن در مسیر صاف وغیرشیب دار بهترین ورزشی است که همیشه مفید بوده و محدودیت نمی شناسد . گرچه در بیماران مبتلا به آرتروز میزان پیاده روی را باید متناسب با میزان توان و درد تنظیم کرد ولی این نکته را نیز باید در خاطر داشت که بیشترین میزان تاثیر راه رفتن در پیشگیری و درمان پوکی استخوان زمانی است که راه رفتن سریعتر از حد معمول باشد و بیش از بیست دقیقه انجام گردد.
مهمترین غذاها درپیشگیری و درمان آرتروز کدام است؟
در پیشگیری و درمان آرتروز مهمترین نکته تامین ماده معدنی کلسیم برای استخوانها است . مهمترین منبع کلسیم در مواد غذایی گوشت و لبنیات است. در سنین بالاتر که ممکن است محدودیتی در مصرف گوشت قرمز و چربی وجود داشته باشد استفاده از گوشت سفید مانند مرغ و ماهی و لبنیات کم چرب مانند شیر، ماست و پنیر کم چرب و کشک کم نمک توصیه می شود. در کنار مصرف کلسیم ترکیباتی وجود دارند که به جذب بهتر آن در معده و جایگزینی در بافت استخوانی کمک می کنند . سردسته این ترکیبات ویتامین د ، ویتامین ث و ماده معدنی منیزیوم می باشد. سبزیجات و میوه ها از هر نوع منبع سرشار این مواد هستند که مصرف آن در کنارگوشت و لبنیات قویا پیشنهاد می شود. اگر به هر علتی در مصرف غذاهای غنی از کلسیم محدودیتی وجود داشته باشد ، باید با استفاده از داروهای مکمل حاوی کلسیم و ویتامین د ، این کمبود جبران گردد.

چه عادتهایی باعث کاهش تراکم استخوان میشوند ؟
مطالعات متعددی در این زمینه در دهه های اخیر انجام شده است . دانستن و بکاربستن نتایج این مطالعات در پیشگیری و درمان پوکی استخوان بسیار مهم است . مصرف سیگار اثبات شده است که در این مورد بسیار مضر می باشد . کسانی که خود سیگار نمی کشند ولی درمعرض دود سیگار کشیده شده توسط دیگران قرار می گیرند در معرض عوارض ناشی از سیگار هستند . علاوه بر سیگار ، استفاده مفرط از الکل ، نوشابه های گازدار ، قهوه (بیش از سه فنجان در روز) وچای نیز میتواند باعث کاهش تراکم استخوان شده و مضر باشد.
آیا برخی غذاها باعث پوکی استخوان یا ممانعت از جذب کلسیم میشوند ؟
حبوبات سرشار از کلسیم ، منیزیوم و ترکیبات مفید دیگر هستند . ولی وجود ترکیبی بنام فیتات دراین محصولات مانع جذب کلسیم می شود . قرار دادن این ترکیبات در آب برای چند ساعت پیش از پختن از میزان فیتات موجود در آنها به میزان قابل توجهی می کاهد.
اسفناج ترکیب دیگری است که علیرغم وجود کلسیم زیاد درآن وجود ترکیب دیگری بنام اگزالات مانع جذب کلسیم می گردد . لذا با وجود فایده زیاد این ماده غذایی ، به عنوان منبع تامین کننده کلسیوم نمیتوان به آن نگاه کرد.
نمک بسیار زیاد در مواد غذایی نیز در کنارنگرانی هایی که برای سیستم قلبی وعروقی دارد ، باعث ممانعت از جذب کلسیم در رژیم غذایی می شود.
کدام داروها ممکن است باعث پوکی استخوان گردد ؟
ترکیبات کورتون اعم از خوراکی و تزریقی که با نامهای مختلفی در بازار دارویی ایران وجود دارند ،در صورت مصرف طولانی می توانند باعث پوکی استخوان گردند . پزشکانی که بنا به ضرورتی ،در بیماریهای مختلف پوستی ، تنفسی یا روماتولوژیک ، ترکیبات مختلف کورتون تجویز می کنند ، از عوارض این داروها مطلع بوده وجهت پیشگیری ازپیدایش پوکی استخوان اقدامات پیشکیرانه دارویی و آزمایشات تشخیصی دوره ای بعمل می آورند . اگر تجویز کورتون کوتاه مدت بوده یا منحصر به یک یا دو تزریق باشد ، تاثیری قابل توجهی در پیدایش یا تشدید پوکی استخوان نخواهد داشت.
داروهای دیگری که می توانند باعث پوکی استخوان شوند و اشاره به آنها ضروری است عبارتند از استفاده بی رویه از مسکنها ، برخی داروهای ضدافسردگی و ضدتشنج ، برخی داروها ضداسید معده و برخی از داروهای شیمی درمانی.
پوکی استخوان با چه علایمی می تواند همراه باشد ؟
بطورکلی پوکی استخوان را یک بیماری خاموش می نامند . مفهوم آن این است که این عارضه در طول زمان بوجود می آید و پیشرفت میکند بدون اینکه باعلایم بالینی واضح ومشخصی همراه باشد . از دهه سوم زندگی بتدریج بافت استخوانی شروع به تقلیل میکند . این عارضه در صورت عدم توجه پیشرفت میکند بدون اینکه با درد یا ناراحتی قابل توجهی همراه باشد . در نهایت ضعف بافت استخوانی به حدی میرسد که یک ضربه خفیف منجر به شکستگی میشود . دردهای شدید در استخوانها و مفاصل را بطور معمول نمی توان به پوکی استخوان نسبت داد . در صورت دردهای شدیدتر بیشتر باید در جستجوی علتهای دیگری مانند آرتروز مفاصل یا نرمی استخوان برآییم . پوکی استخوان در صورت رد علل دیگر می تواند توجیه کننده ضعف عمومی ودرد منتشر در استخوانها و مفاصل بخصوص درناحیه لگن ، کمر یا پشت باشد.
شکستگی در یک استخوان در حقیقت حاصل غلبه شدت ضربه وارد شده بر مقاومت استخوان است . در نتیجه هر چه مقاومت استخوان به علت پوکی استخوان کاهش پیدا کند ضربه کمتری میتواند منجرشکستگی گردد . این واقعیت در مورد تمامی استخوانهای بدن صدق می کند . ولی شکستگی هایی که ارتباط بیشتری با پوکی استخوان دارند مچ دست ، ناحیه لگن و مهره های پشت می باشند . مهره های پشت در پوکی استخوان گاهی به حدی ضعیف می شوند که با ضربه های خفیف نیز دچار شکستگی شده ، چند روزی با درد و ناراحتی همراه بوده و بعضا بدون اینکه تشخیص داده شود درد رفع میشود . یکی از علل کاهش قد در سنین بالا و پیدایش قوزکمر کاهش تدریجی ارتفاع مهره ها در طول زمان بعلت شکستگیهای متعدد می باشد.
چگونه پوکی استخوان تشخیص داده می شود ؟
پوکی استخوان تشخیص بالینی یا آزمایشگاهی ندارد . سی تی اسکن و ام آرآی نیز هیچ کمکی به تشخیص پوکی استخوان نمی کند . در عکسهای ساده رادیوگرافی معیارهایی برای تشخیص پوکی استخوان وجود دارد . اما تشخیص صحیح پوکی استخوان و تعیین دقیق میزان تراکم استخوان با دستگاه دانسیومتری می باشد که در حقیقت یک روش تشخیصی تصویربرداری می باشد.
دانسیومتری چه اطلاعاتی به ما می دهد ؟
دانسیومتری ، میزان تراکم استخوان را معمولا در ناحیه کمر ، لگن ودست اندازه می گیرد و این میزان را با توجه به نژاد فرد با کل جمعیت و افرادی که در همان سن قرار دارند مقایسه می کند و در یک جدول به نمایش می گذارد . به این معنی که با توجه به آمار موجود از کل جمعیت می گوید ،در مقایسه، تراکم استخوان فرد کاهش یافته یا خوب است.
نقش داروی کلسیم در پیشگیری و درمان پوکی استخوان کدام است؟
در کسانی که دریافت کلسیم آنها در رژیم روزانه غذایی به هر علت کافی نیست ، مبتلا به بیماری هستند یا دارویی استفاده می کنند که پوکی استخوان را تسهیل می کند ، توصیه می شود بصورت جایگزین کلسیوم مصرف نمایند . خانمها از سن چهل تا چهل و پنج سالگی توصیه می شود شروع به مصرف روزانه کلسیم نمایند . تجویز کلسیوم باید توسط پزشک معالج صورت گیرد.
چه نوع کلسیمی استفاده نماییم ؟
کلسیم امروزه به شکلهای مختلف قرص ، کپسول ،شربت و پودر در داروخانه ها موجود می باشد . در مواردی که حساسیت گوارشی وجود داشته داشته باشد یا بلع قرص یا کپسول برای فردی مشکل باشد میتوان شربت یا ساشت آنرا تجویز نمود.
کلسیوم به شکل ترکیبات مختلف کربنات ، سیترات و غیره یافت می شود . کربنات کلسیوم نوع معمول آن است که با نامهای تجاری متعدد و در شیشه هایی به تعداد و اشکال مختلف در داروخانه ها به وفور یافت می شود . سیترات کلسیوم ترکیب دیگری است که مقداری گرانتر است ولی برای کسانی که مشکل گوارشی دارند بهتر تحمل میشود.
بسیاری از کلسیمها امروزه به صورت همراه با ویتامین د و منیزیوم تجویز می شوند . گفته می شود وجود این ترکیبات جذب کلسیوم را در سیستم گوارشی افزایش داده و بر تاثیر آن می افزاید.
معمولا کلسیم به چه میزان تجویز میشود ؟
میزان نیاز روزانه افراد به کلسیوم بین 1000 تا 1500 میلی گرم میباشد . مقداری از این میزان توسط رژیم غذایی تامین میشود و مابقی باید از طریق داروهای مکمل حاوی کلسیوم جبران گردد.
چند نکته ظریف را در نظر داشته باشید . میزان ذکر شده در مورد نیاز روزانه به کلسیم در حقیقت کلسیم خالص یا المنتال است . مقدار دوز نوشته شده روی دارو مربوط به میزان کلسیم همراه ترکیب همراه ، یعنی کربنات یا سیترات است.
مانند برخی دیگر از داروهای مکمل ، گاهی مقدار دوزی که بصورت درشت روی بسته نوشته شده است servingdose میباشد . آنوقت پشت بسته بصورت ریز ذکر شده که هر serving dose شامل دو یا سه قرص میباشد . معنی داستان این است که مقدار ذکر شده روی بسته را باید بردو یا سه قسمت کرد تا مقدار واقعی کلسیم در آن قرص بدست آید.
کلسیم در چه زمانی و به چه صورت مصرف گردد ؟
کلسیم کربنات برای جذب بهتر ، باید با غذا مصرف گردد . کلسیوم سیترات می تواند با غذا یا با شکم خالی استفاده شود.
اگر بیش از یک قرص کلسیم در روز استفاده میکنید ،بهتر است برای جذب بهتر ، منقسم در دو یا چند نوبت خورده شود.
بهتر است کلسیم همراه مولتی ویتامینها و ترکیبات غنی از آهن استفاده نگردد . لذا اگر این مکملها را صبح هنگام مصرف میکنید ، خوردن کلسیم را به شب موکول نمایید.
عوارض مصرف کلسیم کدام است ؟
تجویز و ادامه مصرف کلسیوم باید زیر نظر پزشک معالج باشد. مصرف بیش از اندازه کلسیوم میتواند باعث عوارض گوارشی و حتی قلبی گردد یا در کلیه ها رسوب کرده و منجر به سنگ کلیه گردد. یبوست ، سوزش سر دل و ریفلاکس از جمله عوارض گوارشی هستند که پزشک معالج با درایت در نوع و میزان ترکیب تجویزی آنرا مدیریت می کند.
ردیف اول درمان دارویی پوکی استخوان چیست ؟
مصرف روزانه کلسیم جزؤ ضروری درمان در پوکی استخوان می باشد . علاوه بر مصرف کلسیم داروهای دیگری نیز همزمان تجویز می شوند که هم به جذب بهتر کلسیم در سیستم گوارشی کمک می کنند وهم باعث جایگزینی بیشتر و بهتر آن در بافت استخوانی میشوند . و حتی از دفع آن از کلیه ها تب حدودی جلوگیری می کنند . ترکیبات متعدد دارویی برای این منظور وجود دارند.
ردیف اول درمان برای این منظور هنوز ترکیباتی هستند که با نام کلی بای فسفنات شناخته می شوند . این قرصها زمانی که ابتدا وارد بازار دارویی ایران شدند به شکل مصرف روزانه ، هر روز صبح بود . امروزه محتوای هفت قرص را دریک قرص جا داده و بصورت هفته ای یکبار تجویز می گردد . نام ژنریک این دارو آلندرونیت می باشد . نمونه آمریکایی آن فوزامکس نامیده می شود . و با نامهای دیگری مانند اوستوفوس یا اوستومد نیزدر بازار دارویی ایران یافت می شود.
در خوردن این قرص باید نکاتی را لحاظ کرد که توسط پزشک معالج حین تجویز و توسط داروخانه در هنگام پیچیدن نسخه توضیح داده می شود . این دارو هفته ای یکبارنیم ساعت پیش از صبحانه ، همراه با یک لیوان پر آب مصرف شده و جهت پیشگیری از ریفلاکس فرد پس از مصرف دراز نمی کشد . در حال حاضر نوع تزریقی این دارو نیزموجود است که با درنظر گرفتن تمهیدات لازم سالی یکبار بصورت داخل وریدی تزریق میشود .نام نوع تزریقی آن "آکلاستا" میباشد. نوع تزریقی نیز ممکن است پس از تزریق برای چند روز با عوارض گوارشی و استخوان درد همراه باشد . "زومتا" داروی دیگری از این خانواده است که در برخی دیگر از بیماریهای استخوانی مانند بیماری پاژه یا برخی بدخیمی های استخوانی تجویز می گردد.
نکته مهم در مورد این داروها ، آن است که باید پس از دو یا سه سال استفاده ، به مدت چند ماه در مصرف آنها وقفه داد در غیراینصورت شکنندگی استخوانها ممکن است افزایش پیدا کند.
سایر داروهایی که در پوکی استخوان تجویز می شوند کدامند ؟
اگر پزشک معالج بنا به ضرورتی مانند عوارض گوارشی نتواند داروهای ردیف اول را تجویز نماید یا بعلت شدت عارضه آنرا کافی نداند ، آنگاه ممکن است داروهای ردیف دوم را به تنهایی یا همراه با داروهای ردیف اول تجویز نماید .
سردسته داروهای ردیف دوم درمان یک داروی هورمونی با نام ژنریک "رالوکسیفن" و نام تجاری "اویستا" می باشد که گاهی بنابر ضرورتی بصورت جایگزین تجویز می گردد . این دارو از خانواده هورمونهای جنسی می باشد که تاثیر مثبت درتقویت استخوانها دارد.
داروی دیگر مشتقات هورمون دیگری بنام کلسی تونین می باشد . این هورمون بصورت طبیعی از غدد پاراتیرویید ترشح می گردد . این دارو بفرم تزریقی و اسپری داخل بینی موجود می باشد و بصورت شایعی همراه با داروی ردیف اول توسط پزشکان معالج تجویز میگردد.
در گذشته از تجویزهورمونهای استروژن و پروژسترون برای پیشگیری از عوارض یایسگی در خانمها و از جمله پوکی استخوان استفاده میشد که امروزه جایگاه و نقش خود را برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان از دست داده است.
داروی جدید و موثر برای درمان پوکی استخوان ؟
در چند سال اخیر استفاده از داروی جدیدی در درمان پوکی استخوان جای خود را باز کرده و مورد استقبال قرار گرفته است . این دارو از مشتقات هورمون پاراتورمون می باشد که از غده پاراتیرویید ترشح می گردد و نتایج درخشانی در درمان پوکی استخوان از خود نشان داده است . مدت زمان استفاده از این دارو بسته به میزان و شدت پوکی از شش ماه تا دو سال متغیر می باشد . برای درمان شکستگیهایی که به هر علتی نگرانی از جوش نخوردن یا تاخیر در جوش خوردن وجود داشته باشد نیز این دارو مورد تجویز قرار می گیرد.
تنها مشکلی که وجود دارد این است که این دارو به فرم تزریقی وجود دارد و باید روزانه و به مدت طولانی بصورت زیرجلدی درناحیه دور ناف درشکم یا در ناحیه بازو تزریق گردد.
خلاصه و نتیجه گیری:
در مبحث پوکی استخوان پیشگیری به مراتب مهمتر از درمان میباشد . پیشگیری از پیدایش پوکی استخوان بر سه اصل مهم تغذیه سالم ، ورزش مناسب و عادتهای صحیح زندگی استوار است.
درمان پوکی استخوان فرایند طولانی و زمانبری است که مستلزم رعایت اصول فوق الذکر و یک پروتکل درمان دارویی میباشد که زیر نظر پزشک معالج تنظیم میگردد.
سیر تغییرات وضعیت تراکم استخوان ، در فواصلی که پزشک معالج صلاح بداند با انجام تست "دانسیومتری" که یک روش تصویربرداری میباشد ، رصد می گردد.

تنظیم سایز فونت

پروپاگاندا پیرامون پی آرپی از گذشته تا حال ؟
چند سال پیش از این روش درمانی جدید رونمایی شد . مانند بسیاری از روشهای درمانی دیگر در ابتدا با استقبال زیادی از سوی برخی از پزشکان روبرو گردید . کارگاههای آموزشی زیادی با حضور مدرسین بعضا خارجی برگزار شد. شرکتها و موسسات پزشکی بسیاری شروع به تبلیغ و سرمایه گذاری روی آن کردند.

prp
کاربرد مطرح شده برای این روش در درمان و کنترل بسیاری از دردهای استخوانی و مفصلی بود . در مبحث بیماریهای پوستی نیز در درمان چین و چروکهای صورت و ریزش مو کاربردهایی برای آن تعریف شد . مانند هر روش درمانی که برای اولین باز معرفی میشود ، مدت زمانی لازم بود تا مورد آزمون و خطا قرار گرفته و در نهایت جایگاه خود را در میان سایر روشهای درمانی پیدا کند . این فرایندی است که هنوز هم ادامه دارد . مقبولیت وبالتبع میزان استفاده از این روش نیز درمیان پزشکان و جامعه درمانی بسیار متفاوت است.
اطمینان وجود دارد که با توجه به هزینه قابل توجه و بیشتری که این روش در مقایسه با سایر روشهای درمانی دارد ، پزشکان معالج با درنظرگرفتن تجربه واقعی از میزان نتیجه بخشی این روش در هر یک از مشکلات استخوانی مفصلی ، در جایگاه مناسب و واقعی جهت بهبودی و کنترل عارضه از آن بهره می برند.
پی آرپی چیست و چگونه انجام می شود ؟
پی آرپی در حقیقت یک نوع تزریق موضعی می باشد با این تفاوت که ماده تزریقی ، هیچ منشا دارویی یا شیمیایی ندارد. در واقع در این روش مقداری از خون بیمار توسط سرنگ کشیده میشود . خون گرفته شده در لوله های مخصوص آزمایشگاهی ریخته شده و در دستگاه سانتریفوژ قرار داده میشود . سانتریفوژ دستگاهی آزمایشگاهی است که حرکت دورانی با سرعت بسیار بالا دارد و باعث میشود قسمتهای مختلف تشکیل دهنده خون از هم جدا شوند.
در قسمتهای مختلف جدا شده قسمتی وجود دارد که محل تمرکز پلاکتها و پروتئینها می باشد . این قسمت با سرنگ دیگری از لوله آزمایش حاوی خون سانتریفوژشده کشیده شده و در موضع مشکل دار تزریق می گردد.
پی آرپی چگونه به درمان کمک میکند ؟
محتوای پروتئینی تزریق شده در موضع تزریق باعث التهاب موضعی در آن محل میشود.
فرض بر آن است که با این کار فرایند بهبودی با فراخوان فاکتورهای ضدالتهابی تحریک میشود.
پی آرپی با چه عوارضی همراه است ؟
از آنجا که محتوای ماده تزریق شده در حقیقت همان خون فرد است ، لذا از این بابت عارضه داروهای با منشا شیمیایی را ندارد و با نگرانی از بابت انتقال بیماریها عفونی مانند هپاتیت همراه نمیباشد.
از آنجاییکه این تزریق از طریق ایجاد التهاب موضعی اعمال اثر مینماید لذا در این مدت ممکن است با افزایش درد در موضع همراه باشد.
توصیه هایی که باید پس از پی آرپی لحاظ نمود ؟
باتوجه به تفاوتی که این نوع تزریق در مقایسه با سایر تزریقها از بابت مکانیسم اثر و نحوه عملکرد دارد ، پس از تزریق نیاز به استراحت قابل توجهی میباشد . در برخی از موارد بسته به صلاحدید ممکن اسی برای عضوی که تزریق در آن انجام شده است برای چند روز تا حتی یک هفته آتل گرفته شود.
از آنجاییکه این روش با ایجاد التهاب در موضع اعمال اثر مینماید ، جهت کاهش درد نمیتوان از داروهای ضدالتهاب مانند بروفن استفاده نمود . ترکیبات استامینوفن تنها داروهایی هستند که جهت تسکین دردهای پس از تزریق پی آرپی در روزهای اول میتوان استفاده نمود.
موارد استفاده معمول از پی آرپی در اورتوپدی کدام است ؟
مواردی که تزریق پی آرپی ممکن است با خاصیت ترمیمی که دارد به بهبود عارضه کمک نماید عبارتند از : آرنج تنیس بازان ، پارگیهای خفیف تاندونهای سرشانه ( روتاتور کاف ) ، پارگی عضلان ران و کشاله در حوادث ورزشی
این روش درمانی با اثر ضدالتهابی که دارد در موارد دیگری از عوارض استخوانی و مفصلی نیز ممکن است کاربرد داشته باشد مانند : دردهای مفصلی ناشی از آرتروز بخصوص در زانو و دردهای پاشنه و از جمله خار پاشنه،
از آنجا که پی آرپی در مقایسه با سایر روشهای درمانی، یک روش نسبتا تهاجمی میباشد ، و هزینه بیشتری را به فرد و خانواده تحمیل مینماید ، کاملا منطقی بنظر میرسد که نسبت به توصیه این روش درمانی دقت کافی بعمل آمده و در صورت عدم موفقیت سایر روشها نسبت به تجویز آن اقدام بعمل آید.

تنظیم سایز فونت

یکی از مجموعه مواردی که باید درباره آن به روشنی بحث شود مساله ای است که از آن امروزه به عنوان تزریق ژل داخل زانو نام برده می شود.
تزریقهای داخل مفصل و از جمله زانو سالها است که در حیطه درمانهای اورتپدی مطرح بوده و انجام می شده است. قبل از فراگیر شدن موضوع تزریق ژل داخل زانو، سالها از تزریق ترکیبات کورتون درکاهش التهاب و رفع دردهای مزمن و بعضا حاد مفصلی بهره برده می شد . تزریق ترکیبات قندی از دیگر موارد تزریقات مفصلی می باشد که هیچگاه در ایران جایگاه فراگیری پیدا نکرد . موارد فوق امروزه نیز موارد مصرف خود را در شرایط خاص حفظ کرده اند.
در حدود پانزده تا بیست سال پیش بود و من درحال سپری کردن دوره تخصص بودم که ترکیبات جدیدی برای تزریق داخل مفصلی جهت کنترل التهاب و درد وارد بازار دارویی ایران شد. آن روزها از آنها به عنوان داروهای غضروف ساز نام برده میشد و مورد استقبال فراوان و فراگیری از جانب برخی همکاران پزشک قرار گرفت. این همان آمپولهایی است که امروزه به عنوان ژل تزریقی برای زانو نام برده می شود.
این روزها صحبت از تزریقهای دیگری نیز داخل مفاصل و بخصوص زانو میشود . صحبت با مراجعین در مطب موید این میباشد که آشنایی عمومی با این روشهای جدید تزریقی نیز وجود دارد و روزبه روز درحال افزایش است. از روشهای جدید تزریقی میتوان به تزریق پی آرپی ، تزریق سلول بنیادی و حالا جدیدتر از همه به تزریق اوزون اشاره کرد.
هر یک از این روشهای تزریقی در گستره اقدامات درمانی در ایران جایگاهی برای خود باز کرده اند . کارگاه های آموزشی و توجیحی برای آن برگزار شده و ویزیتورهای شرکتهای ارایه کننده هریک از این خدمات مرتب با مراجعه به کلینیکها و مطبهای پزشکی ضمن معرفی خدمات و محصولات خود ، پزشکان را به استفاده از آن ترغیب میکنند.
هر کدام از موارد ذکر شده در بالا جا دارد که به تفصیل مورد بحث و مداقه قرار گیرد. ولی در این فرصت بنا دارم در مورد همان چیزی که از آن به عنوان تزریق ژل یاد میشود صحبت کنم. قبل از پرداختن به بحث علمی به نظر اینجانب اشاره به چند نکته لازم و مفید به فایده است:
نکته اول و بسیار مهم آن است که هر روش درمانی جایگاه خاص خود را دارد . اگر در همان جایگاهی که برایش تعریف شده مورد استفاده قرار گیرد میتواند موثر و مفید باشد . و اگر خارج از آن جایگاهی که میتواند مفید باشد استفاده شود نه فقط موثر نخواهد بود بلکه به علت عدم تاثیر و بعضا بخاطر بروز عوارض جانبی اعتبار خود را به شدت از دست خواهد داد. این همان بلایی است که بر سر باور عمومی نسبت به تزریق کورتون آمده است . تزریق کورتون در مواردی که به درستی برای آن تعریف شده است می تواند بسیارمفید باشد و عوارض جانبی آن نیز قابل اغماض می باشد. ولی اگر بنا باشد تزریق کورتون برای هر درد استخوانی و مفصلی بدون معاینه و بررسیهای لازم و در نظر گرفتن عوارض جانبی تجویز گردد باعث لطمه به باور عمومی نسبت به آن می شود . و این همان اتفاقی است که امروزه با آن روبرو هستیم . موضع تدافعی و وحشت فراگیری که با مطرح شدن پیشنهاد تزریق کورتون در بسیاری از بیماران وجود دارد باعث میشود در مواردی هم که انتظار یک تاثیر واقعی و مطلوب از تزریق آن وجود دارد ، نتوانیم از آن بهره ببریم.
نکته مهم بعدی آن است که جهت انتخاب و پذیرش یک روش پیشنهادی درمانی پزشک معالج باید پس از معاینه و اقدامات تشخیصی و پیش از پیشنهاد نهایی درمانی ،حوصله به خرج داده ومدت زمانی را به توضیح درباره روشهای مختلف درمانی ، روش پیشنهادی و ارجح و فواید و عوارض آن اختصاص دهد.
نکته بعدی اشاره به این واقعیت مهم است که هیچ روش درمانی نمی تواند پاسخگوی همه مشکلات و بیماریها باشد . اگر چنین ادعایی درباره یک روش درمانی مطرح میشود باید درباره صحت این روش درمانی با دیده شک و تردید نگریست. اگر بنا باشد روشی مانند حجامت یا زالودرمانی از مشکلات داخلی و گوارشی گرفته تا آرتروز زانو و دیسک کمر را درمان نماید به صحت این ادعا باید شک کرد.
نکته آخر پیش از پرداختن به اصل داستان ذکر این نکته است که ژلهای تزریقی برای دردهای مفصلی در ایران و جهان بازار بزرگی را به خود اختصاص میدهند . شرکتهای دارویی بسیاری روی آن سرمایه گزاری کرده اند و سیستم بازاریابی و تبلیغی وسیعی را پشتیبانی می کنند . روزی نیست که در مطبهای اورتپدی ،ویزیتورهای شرکتهای وارد کننده این محصولات مراجعه نکنند و درباره فواید منحصربفرد محصول شرکت خود داد سخن نرانند . مطمـینا پزشک معالج با بهره گیری ازآخرین اطلاعات روز و نتایج آخرین بررسیها و مطالعات ، پیشنهاد درمانی خود را ارایه میدهد.

ماده اصلی و موثر تشکیل دهنده این آمپولها همان ماده اولیه سازنده غضروف میباشد . نام آن اسید هالورونیک می باشد . این همان ماده ای است که اخیرا نوع خوراکی آن نیز به عنوان یکی از داروهای غضروف ساز به تنهایی یا همراه ترکیبات دیگر وارد بازار دارویی ایران و جهان شده است.
برخی شرکتهای سازنده دارو از غضروفهای طبیعی مانند تاج خروس برای تولید این ترکیبات بهره میبرند و به همین خاطرگاهی از این آمپولها با عنوان آمپول تاج خروس نام برده می شود .برخی دیگر از شرکتهای دارویی این ترکیبات رادر آزمایشگاه و بصورت سنتتیک تولید میکنند.
این آمپولها در داروخانه ها با نامهای مختلف و با قیمتهای متفاوت عرضه می گردند. هر یک محصول یکی از کشورهای غربی یا شرق آسیا میباشند. تفاوت عمده ای که این محصولات با یکدیگر میتوانند داشته باشند در جرم حجمی آن است . جرم حجمی در حقیقت مقدار ماده موثر در واحد حجم آن ماده است.
هر چه جرم حجمی محصولی بیشتر باشد ، انتظار آن است که ماندگاری بیشتری داخل زانو داشته و درنتیجه تاثیر بیشتری داشته وتعداد دفعات نیاز به تکرار تزریق کمتر باشد . این محصولات معمولا گرانتر بوده و روزهای اول پس از تزریق نیاز به استراحت بیشتری دارند . درد پس تزریق نیز ممکن است در این محصولات بیشتر بوده و در تزریق نیاز به دقت بیشتری دارند.
نگرانی عمومی نسبت به این دارو و سوالی که عموما درباره آن می شود درباره عوارض آن است . صرفنظر از این واقعیت که هر روش درمانی در کنار فوایدی که دارد میتواند عوارضی نیز داشته باشد . لازم به ذکر است که این تزریقها پرعارضه نبوده وندرتا ممکن است باعث عفونت مفصلی شده یا با دردهای ناشی از حساسیت به ترکیبات دارویی همراه باشند.
کرارا با اشاره به این نکته روبرو میشویم که فلانی از بستگان یا آشنایان تزریق کرده و نتیجه نگرفته یا حتی بدتر نیز شده است .این همان مساله ای است که به خاطر آن در شروع مبحث به نکاتی اشاره کردم پیرامون اینکه در پیشنهاد این روش درمانی مانند هر روش درمانی دیگر، باید بیماری را انتخاب کرد که حداکثر انتظار پاسخدهی وجود داشته باشد. و پس از انتخاب نیز باید فرصتی اختصاص داد و درباره میزان پاسخدهی این روش درمانی و عوارض محتمل صحبت کرد و به روش های درمانی جایگزین نیز در کنار این روش در مقام مقایسه اشاره نمود.
گاهی درد در هنگام تزریق یا بعد از تزریق تا یک یا چند روز درزانو احساس میشود .درهنگام تزریق بنا به تجربه ،میزان درد دربیماران میتواند متفاوت باشد. مقدار قابل توجهی از این تفاوت وابسته به تفاوت در آستانه درد در بیماران دارد . از آنجا که تزریق در داخل مفصل زانو محل معمولی برای تزریق نمی باشد ، نگرانی و استرس ناشی از تزریق نیز میتواند مزید بر علت گردد. مانند هر تزریق دیگری هنگام ورود سوزن به پوست طبیعتا مقداری درد و ناراحتی وجود دارد مخصوصا بعلت غلظت نسبتا بالای این ترکیبات نمی توان از سوزن های بسیار نازک استفاده کرد . اما در این تزریقات همیشه قبل از تزریق ماده اصلی ،مقداری ماده بیحسی تزریق میشود که گاهی تا چند ساعت باعث بی حسی و بی دردی می شود . معضل دیگری که گاهی هنگام تزریق با آن روبرو می شویم مربوط به افراد چاق است . از آنجاییکه تزریق باید حتما وارد فضای مفصل شود ، بعلت فاصله فضای مفصلی با سطح پوست در افراد چاق ، گاهی اینکار مستلزم تلاش بیشتر بوده یا تجربه بیشتری نیاز دارد . در این موارد بیمار ممکن است مقداری اذیت کردد.
چند ساعت پس از تزریق تاثیر داروی بیحسی از بین می رود . در این زمان برخی از بیماران دردی را تجربه میکنند که ممکن است یک یا چند روز به طول بیانجامد. حالا این سوال پیش می آید که کدام بیماران بیشتر ممکن است این درد را تجربه کنند . پاسخ این است که برخی به ترکیبات داروی تزریقی یا مواد همراه آن حساسیت دارند . چیزی که نمیتوان پیش از تزریق پیشبینی کرد یا دانست . همانطور که در بالا اشاره شد ،آمپولهایی که جرم حجمی بالاتری دارند نیز با احتمال بالاتری با درد بعد از تزریق همراه هستند . در مواردی نیز مانند بیماریهای التهابی زانو بافت پوشاننده داخل زانو (بافت سونوویوم) افزایش پیدا کرده و ماده تزریقی بجای ورود به داخل فضای زانو وارد این بافت میشود. این موضوع هم میتواند دردناک باشد.
در مورد درد بعد از تزریق چه باید کرد؟ نکته مهم توضیح موضوع پیش از تزریق است . اینکه ممکن است بعد از تزریق یک یا چند روز مقداری درد وجود داشته باشد و اینکه نگرانی ندارد و باید صبر کرد. برای پیشگیری از درد، استراحت نسبی پس از تزریق و استفاده از کیسه یخ توصیه میشود و میتوان مسکن استفاده کرد.

بیشترین کاربرد تزریق ژل در دردهای زانو ناشی از مراحل ابتدایی آرتروز زانو یا همان ساییدگی زانو میباشد و. گرچه آرتروز شایعترین علت درد زانو در سنین میانسالی میباشد ولی توجه به این واقعیت ضروری است که درد زانو علتهای بسیارزیادی میتواند داشته باشد که تزریق ژل در آنها هیچگونه کاربردی نداشته و بیفایده است . گرچه همانگونه که ذکر شد تزریق ژل کار پرعارضه ای نیست ولی استفاده نابجای آن میتواند با تحمیل غیرضروری استرس و هزینه همراه باشد.
اختصاص زمان کافی جهت یک معاینه بالینی خوب و کامل ، همراه با یک قضاوت بالینی درست واستفاده از روشهای تصویربرداری در صورت ضرورت میتواند از پیشنهاد تزریق ژل در مواردی که انتظاری از نتیجه مفید درمانی وجود ندارد ، جلوگیری نماید.
در آرتروز شدید مفصل زانو نیز تزریق ژل بیفایده یا کم فایده بوده و باعث کاهش یا رفع درد برای مدت طولانی نمی شود . در این موارد باید با توجه به سن و شرایط بالینی بیماراز یک روش جدیتر درمانی مانند جراحی تعویض مفصل زانو بهره برد.ولی در آرتروزهای خفیف تا متوسط تزریق ژل میتواند تا مدت قابل توجهی منجر به کاهش یا برطرف شدن درد گردد.
آیا واقعا تزریق ژل باعث بهبود یا رفع آرتروز می شود. گرچه این داروها دربدو ورود به بازار دارویی ایران با نام آمپولهای غضروفساز شهرت پیدا کردند اما علیرغم تبلیغات بسیار گسترده شرکتهای دارویی تولیدکننده و واردکننده در مورد تاثیر درمانی آنها دربهبود و رفع آرتروز تردید جدی وجود دارد .چیزی که بهره گیری از این داروها را در درمان آرتروز زانو توجیه پذیرمیسازد نقش موثر آن در کاهش یا رفع قابل توجه درد برای مدت طولانی در موارد صحیح انتخاب شده است.
ترکیب لزج و غلیظ این دارو در فضای مفصلی نقش یک ترکیب نرم کننده و لوبریکانت را بازی میکند که از اصطکاک سطوح مفصلی برای مدت زمانی می کاهد . بعلاوه این ترکیبات نقش ضدالتهابی داشته و از آنجاکه درد ناشی از آرتروز و ساییدگی مفصل یک درد التهابی میباشد ،با کاهش یا رفع التهاب درد زانو را کم یا رفع میکند.
تاثیرتزریق ژل درموارد مشابه میتواند متفاوت باشد . در مواردی که بیمار بدرستی برای تزریق انتخاب شده باشد گاهی مطابق با انتظاردرد بطور قابل توجهی و برای مدت نسبتا طولانی کاهش یافته یا رفع می گردد. ولی گاهی در شرایط مشابه پاسخ درمانی از آنچه مورد انتظار بوده بمراتب کمتر است . علت این پدیده نامعلوم است و پیشاپیش نمی توان حدس زد که میزان پاسخ درمانی حتی در موارد صحیح انتخاب شده چقدر خواهد بود.لذا پیشنهاد آن است که اگر توصیه های دیگر درمانی مانند رعایتها ، ورزشها ، آبدرمانی و... در بهبود درد آرتروز موثر واقع نگردید ، نسبت به تزریق ژل تصمیمگیری و اقدام گردد.
ژلهایی که بطور معمول در ایران تجویز میگردند ، در سه تا پنج نوبت در فواصل یک تا دو هفته تزریق شده و پس از آن هرشش ماه تکرار میشوند. گاهی رفع درد با تزریق اول اتفاق نمی افتد و با تزریق دوم یا سوم آثار بهبود کم کم هویدا میشود. تزریقهایی با جرم حجمی بالا وجود دارند که یک نوبت تزریق میتواند جایگزین چند نوبت تزریق با ژلهای دیگرباشد.
نکته مهم و پایانی آن است که تزریق ژل حتی در صورت پاسخدهی مطلوب ، فرد را از انجام توصیه های درمانی وحرکتهای ورزشی مربوط به آرتروز بی نیاز نمی سازد. مجموعه این توصیه ها و نرمشها خود موضوع مفصلی است که در جای دیگر باید به آن پرداخته شود و در اینجا به این بسنده کنیم که در صورت رعایت توصیه ها و انجام نرمشها ، میزان و مدت زمان تاثیر این تزریقها می تواند به مراتب بیشتر باشد. اگر با کاهش یا رفع درد فرد فراموش کند که این زانویی است که هنوز مبتلا به آرتروز می باشد و باید رعایت شود ، درد زودتر از انتظاربرمی گردد و بیمار را آزار میدهد.

 

تنظیم سایز فونت

کلمه آمبولی و عبارت لخته شدن خون در پا مفاهیمی هستند که تقریبا همه با آن کم و بیش آشنایی دارند و در بستگان دور یا نزدیک کسانی را می شناسند که بعلت ابتلا به عارضه فوق دچار بحران شده اند . اما این مفهوم در واقع چیست و به چه علتی پدیدار میگردد ؟ چگونه تشخیص داده میشود و چگونه میتوان از پیدایش آن پیشگیری نمود ؟ راههای درمانی آن کدام است ؟ اینها سوالاتی هستند که قصد دارم بصورت مجمل در این جا درباره آن صحبت نمایم.
تعریف آمبولی و لخته شدن خون در پا کدام است ؟
همانطور که میدانید خون بطور دایم در عروقی خونی بدن و از جمله دراندامهای تحتانی در جریان می باشد . خون روشن و حاوی اکسیژن با قدرت پمپاژ قلب وبا هر ضربان از طریق سرخرگها یا همان شرایین ، به اعضا مختلف بدن هدایت می گردد . خون تیره و حاوی دی اکسید کربن توسط سیاهرگها یا همان وریدها از اعضا بدن به قلب برمی گردد.

آمبولی
کم شدن سرعت بازگشت خون از اندامهای تحتانی به قلب به هر علت منجر به رکود جریان خون در ناحیه شده و بدنبال فعال شدن آبشار انعقادی باعث لخته شدن خون میگردد . شایعترین علت پیدایش این عارضه شکستگی ها بخصوص در استخوانهای بزرگ اندام تحتانی مانند ران و لگن میباشد . ولی علل فوق تنها عوامل پیدایش این عارضه نمیباشند بلکه عوامل متعددی در این زمینه میتوانند موثربوده و نقش داشته باشند.
هنگام شکستگی در موضع ،خونریزی روی میدهد و درنتیجه آبشار انعقادی بصورت واکنشی جهت کنترل خونریزی در محل، فعال میگردد .عدم تحرک در شکستگی باعث کاهش شدت جریان خون میگردد . حاصل اینکه خون در عروق وریدی پا دچار لخته میگردد.
اگر تکه ای از لخته تشکیل شده جدا شده و به سمت قلب و ریه ها حرکت نماید آمبولی اتفاق افتاده است.
چه عواملی پیدایش لخته در اندامها را تسهیل می نماید ؟
استعداد لخته سازی و لخته پراکنی در برخی افراد بنا به عللی افزایش پیدا میکند . برخی به صورت ژنتیک، کمبودی در یکی از پروتئینهای دخیل در سیستم انعقادی بنام پروتئین "سی" یا پروتئین "اس" دارند . ممکن است این افراد در شرح حالی که گرفته میشود در یک یا چند تن از اعضای خانواده خود سابقه ای از عارضه فوق را ذکر نمایند.
برخی از داروها باعث افزایش لخته پذیری در بدن می گردد . مهمترین دسته از این داروها ، داروهای جلوگیری از بارداری میباشند . در خانمهایی که بنا به علتی از این داروها استفاده میکنند بیشتر نگران پیدایش این عارضه هستیم . خانمهای باردار بعلت تغییراتی که در سیستم هورمونی بدنشان اتفاق میافتد و همینطور نقشی که بزرگی رحم درماههای پایانی بارداری با فشار بر روی عروق وریدی درممانعت از بازگشت وریدی ایفا میکند مستعد لخته سازی در اندامها هستند.
سن بالا ، چاقی مفرط ، مصرف سیگار ، نارسایی قلبی و برخی از انواع سرطانها از عوامل خطر دیگری هستند که لخته سازی را در بدن تسهیل می کنند.
عدم تحرک یا کاهش تحرک به هر علت با کاهش سرعت جریان خون باعث تحریک لخته سازی می گردد . این اتفاق حتی می تواند در رانندگی یا پروازهای طولانی مدت با هواپیما اتفاق بیافتد . کاهش تحرک بدنبال شکستگی بخصوص در استخوانهای بزرگ ، عملهای جراحی وسیع و بیماریهایی که با مشکل در حرکت و جابجایی همراه هستند مانند سکته مغزی یا فلجهایی از نوع دیگر همگی از عوامل خطر محسوب میشوند.
آسیبهای دیگر دراندامها غیر از شکستگی استخوانهای بزرگ نیز گاهی ولی با احتمال به مراتب کمتر باعث عارضه فوق میشوند. برخورد روزافزون با اینگونه موارد باعث گردیده است که پزشکان معالج در کلیه آسیبها بخصوص در اندام تحتانی ،حتی شکستگی یا پیچ خوردن مچ پا بفکر باشند و تمهیدات لازم را در این زمینه برای پیشگیری بعمل آورند.
جراحان پس از عملهای جراحی سنگین مانند شکستگی ران و لگن ، تعویض مفصل زانو و هیپ همیشه بفکر بوده و از درمانهای ضدانعقاد جهت پیشگیری از لخته سازی بهره میبرند . امروزه در جراحیهای بمراتب سبکتر مانند جراحی رباطهای زانو ، شکستگی پاشنه یا پارگی رباط آشیل جراحان همچنان به فکر بوده و اقدامات لازم را بعمل میآورند.
نکته مهم و جالبی که اشاره به آن در اینجا ضروری میباشد ، آن است که ریسک فاکتور ها یا همان عوامل خطر با هم جمع میشوند.
به این معنی که هر چه عوامل خطر در فردی بیشتر باشد ، احتمال لخته شدن خون در پاهای اوبیشتر خواهد بود.
مثلا خانم مسنی با چاقی مفرط که دچار شکستگی لگن شده است به مراتب بیشتر در معرض خطر میباشد تا مرد جوان و باریک اندامی که دچار همان شکستگی شده باشد.
لخته شدن خون درپا چگونه تشخیص داده میشود ؟

مهمترین نکته در پیشگیری و تشخیص لخته شدن خون در پا آن است که حتی در مواردی که احتمال آن ضعیف است به فکر باشیم. شایعترین علامت در این عارضه آن است که بدنبال لخته شدن خون در ساق پا ، نرمه پشت ساق دچار تورم شده و دردناک میشود بطوریکه فشار دادن نرمی پشت ساق حساس و دردناک بوده و در موارد شدیدتر حرکات مچ پا دردناک و حتی محدود میگردد . اگر لخته گسترش پیدا کرده و تا عروق وریدی پشت زانو ، ران و حتی ناحیه لگن امتداد پیدا کند ران نیز متورم و دردناک شده و خطر آمبولی مطرح میگردد.
در موارد خفیف و ابتدایی ممکن است تورم وجود نداشته باشد یا درد شدید نباشد . در این موارد بخصوص اگر علت توجیه کننده مشخص و بارزی وجود نداشته باشد ممکن است تشخیص با مشکل یا تاخیر همراه گردد . این همانجایی است که همانطور که اشاره شد باید پزشک معالج به فکر این عارضه باشد و اقدام تشخیصی لازم را به عمل آورد.
عوارض بسیار شایع دیگری وجود دارند که علایم مشابهی ایجاد میکنند و طبیعتا اگر به فکر نباشیم ذهن به سوی آن تشخیصها هدایت میشوند که از آن جمله میتوان به انتشار سیاتیکی دردهای مربوط به مشکلات دیسک کمر یا کشیدگی و آسیب عضلات بدنبال ورزشهای سنگین یا حوادث و آسیبها اشاره کرد . پارگی کیست بیکر پشت زانو و دردهای ناشی از اختلال خونرسانی از جمله علل ناشایعی هستندکه ممکن است علایم مشابهی ایجاد کنند.
پس از شک بالینی ، پزشک معالج یا سونوگرافی رنگی داپلر از اندام مبتلا درخواست میکند . وبا اینکار تشخیص تایید یا رد میگردد . روشهای دیگر تشخیصی مانند آزمایش خون جهت اندازه گیری سطح دی-دایمر نیز وجود دارند که در صورت نیاز درخواست میشوند . لازم به اشاره و تاکید میباشد که سونوگرافی داپلر رنگی یک روش مبتنی بر فرد میباشد که دقت و مهارت متخصص رادیولوژی در صحت نتیجه بدست آمده نقش کلیدی بازی میکند.
علایم بالینی آمبولی قلبی و ریوی کدامست ؟
در فردی که به لخته خون در پا مبتلا شده است ، اگر یک تکه لخته جدا شده و در داخل عروق وریدی پا به حرکت درآید به سمت قلب رفته و در نهایت در بافت ریه جایگزین میگردد . لخته جداشده اگر کوچک باشد با علایم بالینی بارزی همراه نبوده و بتدریج در همان ناحیه جذب شده و از بین میرود . اگر لخته مربوطه بزرگ باشد در بافت ریه مانع تبادلات اکسیژن و دی اکسیدکربن شده و باعث تنگی نفس ،بدی حال عمومی ، کاهش هوشیاری وحالت کوما میشود . در موارد شدید ممکن است عدم تشخیص به موقع یا عدم توفیق در اقدامات حمایتی منجر به مرگ گردد . آمبولی های شدید میتواند از علل مرگ ناگهانی و حتی گاهی بدون علایم بالینی قبلی باشد.
لازم به ذکر میباشد که گرچه لخته خون در بیماران از پا به سمت قلب و ریه حرکت کرده است ، اما ممکن است بیماران علایم بارز لخته درپا مانند درد یا تورم ساق پا نداشته باشند.
آمبولی چگونه تشخیص داده میشود ؟
تشخیص قطعی آمبولی ریوی امروزه با نوع خاصی از سی تی اسکن بنام سی تی آنژیوگرافی صورت میگیرد . سطح آزمایشگاهی میزان دی دایمر در خون این بیماران مانند موارد لخته شدن خون در پاها افزایش پیدا میکند.
پیشگیری مهمترین اقدام در برخورد با بیماران مستعد به لخته سازی خون در پا می باشد.
کسانی که دچار شکستگی ، بخصوص دراستخوانهای بزرگ اندامهای تحتانی می شوند یا تحت اعمال جراحی سنگینی مانند تعویض مفصل زانو یا لگن قرار می گیرند عارضه لخته شدن خون در پا و ثانویه به آن لخته پراکنی یا همان آمبولی به قلب یا ریه هستند . در کسانی که به هر نحوی پزشک معالج تشخیص می دهد در معرض این عارضه هستند بصورت موکد داروهای رقت خون جهت پیشگیری تجویز می گردد . راه اندازی هر چه زودتر این بیماران نیزدر پیشگیری از لخته سازی در پا به همان اندازه داروهای تجویزی مهم و کلیدی می باشد . راه رفتن حتی بدون وزن گذاری کامل نیز جریان خون را در اندام تحتانی تحریک کرده و از ایستایی خون در عروق وریدی جلوگیری بعمل میآورد. پزشک معالج بخوبی در جریان این مهم میباشد و با توجه به وضعیت شکستگی و یا جراحی بیمار به محض آنکه شرایط اجازه بدهد بیمار را راه اندازی مینماید.
موضوعی که اشاره به آن را اینجا ضروری میدانم مربوط به بیمارانی است که در سنین بالا دچار شکستگی ناحیه لگن میشوند . در این بیماران در بسیاری از اوقات جراحی بعلت سن بالا و شرایط عمومی ممکن است با ریسک بالا همراه باشد . ولی علیرغم نگرانی هایی که جراحی این بیماران به همراه دارد ، اهمیت راه اندازی زودرس بیماران برای پیشگیری از لخته شدن خون در پا و سایر عوارض ناشی از بی حرکتی ، عمل جراحی توصیه میشود.
آسپیرین ، هپارین ، وارفارین و هپارینهای با وزن مولکولی پایین ، همگی داروهایی هستند که باعث رقت خون میشوند. داروی کلیدی و استاندارد امروزه برای پیشگیری از این عارضه آمپولهای زیرجلدی "کلگزان" (یا مدل ایرانی آن "انوکساپارین") میباشد که بسته به وزن بیمار و میزان خطر انعقادپذیری در دوزهای 20 ، 40 یا 60 واحد در روز تجویز میگردد.
در بیماران بدحالی که بنا بعلتی امکان راه اندازی زودرس آنها وجود ندارد یا بعلت بیماریهای همراه امکان تجویز داروهای ضدانعقاد نمیباشد ، جورابهایی تجویز میشود که توسط پمپهایی که به آن وصل است در طول شبانه روز مرتب از هوا پر و خالی شده وجریان خون را در پا تسریع مینماید.
در صورت پیدایش لخته در پا درمان چیست ؟
اگر بصورت خودبخود یا علیرغم تمهیدات بعمل آمده جهت پیشگیری ، لخته خون در پا تشکیل شود . بیمار زیر نظر پزشک متخصص داخلی یا قلب وبا دستور استراحت مطلق بستری میگردد تا تحرک بیمار منجر به کنده شدن لخته و آمبولی آن به سمت قلب و ریه نگردد . و سپس با کنترل آزمایشگاهی میزان رقت خون ، بصورت جدی داروهای رقت خون تجویز شده و به مدت طولانی ادامه داده میشود . در مواردی مانند اختلالات ژنتیکی مستعد کننده لخته سازی ، داروهای رقت خون گاهی بصورت مادام العمر ادامه می یابد.
پزشکان قلبی که کارهای تداخلی انجام میدهند ، گاهی از اقدامات درمانی خاص دیگری نیز جهت رفع لخته یا پیشگیری از آمبولی بهره میبرند . یکی از این کارها آن است که توسط آنژیوگرافی در ورید اصلی بازگرداننده خون به قلب چیزی مانند چتر کار میگذارند ، تا در صورت لخته پراکنی ، از جابجایی لخته ها به سمت قلب جلوگیری نماید . در موارد شدید همراه با لخته های وسیع گاهی اقدام به خروج لخته از پا میشود.
درمان آمبولی ریه چیست ؟
درمان آمبولی ریه فقط نگهدارنده است .اگر شدت و وسعت آمبولی آنقدر شدید نباشد که منجر به مرگ ناگهانی گردد ، بیمار سریع به بخش مراقبتهای ویژه منتقل شده و وضعیت عملکرد قلبی و ریوی او بصورت مستمر و شدید تحت کنترل و نظارت قرار می گیرد تا کم کم لخته جذب شده و شرایط عمومی رو به بهبود بگذارد . دوره درمان آن ممکن است چند روز تا چند هفته طول کشیده و در نهایت موفق باشد یا نباشد.
خلاصه و نتیجه گیری:
لخته شدن خون در پا و لخته پراکنی به سمت قلب و ریه یا همان آمبولی ریه ازعوارض جدی و مهم در عرصه پزشکی می باشد.
جراحی های وسیع و شکستگیهای استخوانهای بزرگ در اندام تحتانی از عوامل مستعدکننده در این عارضه می باشند . برخی اختلالات ژنتیکی و عوامل خطرساز دیگری نیز مانند مصرف قرصهای ضدبارداری ، سن بالا و چاقی مفرط وجود دارند که ریسک ابتلا به این عوارض را افزایش میدهند.
مهمترین کار در برخورد با این عوارض ، پیشگیری از آن با استفاده از داروها ضدانعقاد و راه اندازی سریع بیماران با توجه به شرایط و در صورت امکان بخصوص پس از جراحی میباشد.